BAŞKA TÜRLÜ BİR DÜNYA MÜMKÜN !

Alevi-Bektaşi Müziği; Deyiş, Düvaz İmam, Miraçlama, Semah ve Tevhit'lerden oluşmaktadır. Bunlar aynı zamanda cem törenlerinde ibadetin de aşamalarıdır.

Deyiş: Yaşamdaki olumlu olumsuz her konuya insani açıdan açıklık getiren, insanlara sevgiyi, dostluğu, paylaşımı öğütleyen şiirlerdir. Bunlar, bilge Aşık-Ozan'ların eserleridir.

Düvaz İmam: 12 İmam adlarının geçtiği ve anıldığı deyişlerdir.

Miraçlama: Hz.Muhammet'in  iç  yolculukla  yükselerek Tanrı'ya ulaşmasını, Kırklar meclisine gelişini, Kırklarla birlik oluşunu ve semaha kalkışını anlatan deyişlerdir.

Semah: Gökyüzüne ağlamak, uçmak anlamına gelir. Saz eşliğinde okunan deyişlerin içeriğine ve ritmine göre; Canların cezbe gelip vücut hareketleriyle yaptığı ibadettir. Ağırlama, yürüme ve yeldirme olarak üç bölümden oluşur.

Tevhid: Semahların bitiminde diz üstü oturularak okunan deyişlerdir. Hakk'ın birliğini, varlık aleminin Tanrı'da birliğini, Cem erenlerinin gönül birliğini ifade eder. Cem Töreni ve İbadetin son aşamasıdır.

Alevi-Bektashi Music

Alevi-Bektashi music consist of Deyis, Duvaz Imam, Miraclama, Semah and Tevhit genres. Each of them represents the ritual stages of the worship in Cem ceremonies.

Deyis: These are poets that tackle positive and negative all developments from a humane point of view, and advise love, friendship, sharing. They are the works of learned troubadours.

Duvaz Imam: These are poems that cite the names of the Twelve Imams as well as commemorate them.

Miraclama: These poems tell the story of Muhammet's Ascension and reaching to God, his participation in the Assembly of Forties, becoming one of them and taking part in the first samah with them.

Semah: The term refers to floating, flying in the sky. It is a ritual worship on reaching ecstasy the participants join in a dance which consist of three stages, agirlama ( meeting and saluting ), yurume ( walking ) and yeldirme (whirling, flying ).

Tevhid: These are poems cited sitting on the knees at the and of Samah. They tell the unity in God, the unity of the realm of creatures in God as well as the unity of souls of the participants in the Cem ceremony. It is the last stage of the Cem ceremony and worship.

Alevi öğretisi, dört öğe dört nitelik üzerine yapılanan, “atomculuğun” yeni bir yorumu biçiminde algılanan ve kendini tasavvuf zemininde “ruh tasarımı” olarak dışa vuran bir öğretidir.

Alevilikte doğasal çevrim, “varlığa geliş” ve “varlıktaki değişim dönüşüm”le açıklanır. Tasarım gereği, “nesneye yönelme”, felsefenin temel eğilimi durumundadır. Nesne, ister düşünce evreninde olsun, isterse duyulur evrende bulunsun, bilgiye kaynak oluşturan ve belli nitelikler taşıyan bir “varlık”tır.

Alevi felsefesinde “varlığa geliş” ve varlıktaki değişim dönüşüm, “dört öğe öğretisi” ile açıklanır: Temel düzeyde ele alındığında varlık, “dört öğe”den, yani su, hava, ateş ve topraktan oluşur; bu dört öğe önsüz sonsuzdur; bu dört öğenin çeşitli oranlarda bir araya gelmesinden ve bu anda dört öğe’nin “yapımına” giren niceliklerin karşılıklı yer değiştirmesi ile “görünüşteki” varlıklar belirir. Algıyla kavradığımız nesnelerin, kendileri başka bir şeye indirgenemeyen, varedilemeyen ve yok edilemeyen dört temel öğenin çeşitli oranlarda bir araya gelmesiyle oluşması, “varlığa gelen” nesnenin yoktan varedilemediğini kanıtlar; onun varlığa gelmesi, doğması bir bileşim iken; yok olması ise bir ayrışmadan başka bir şey olmayacaktır.

Alevilikteki bu tasarım felsefeden yola çıkar, giderek bir kuram durumuna dönüşür. Şöyle bir soru yöneltilebilir:

Alevilik ciddi kuramsal bir öğreti midir? Yoksa akıl dışı, sorgulama dışı bir kurgu mudur?

               Bunu anlayabilmek için doğa bilimlerinin ve Aleviliğin “bilgi üretimini” nasıl yaptığına bakalım: Doğa bilimlerinde doğal görüngüler, bir “atom içi” süreçler kuramı çerçevesinde açıklanır. Sözgelimi; elektronların atom çekirdekleriyle ilişkisi, Güneş çevresinde dönen gezegenler örneğindeki gibidir. Alevilikte ise doğal görüngüler, doğaya dirilik veren “can” çerçevesinde açıklanır. Bu “can”, ruh olarak algılanır. Buradan şöylesi bir sonuca ulaşabiliriz: Alevilikteki “ruh tasarımı” ile doğa bilimlerindeki “atom tasarımı” arasında “yapısal” bir benzerlik bulunmalı ki “bilgi üretimleri” benzer olsun.

Alevilikte “ilk akıl” (akl-ı evvel), kendisini “evrensel ruh” biçiminde dışa vurur. Bu bağlamda ilk akıl, varlığın oluşturucu özüdür; bütün hareketlerin, hareket başlığı altında toplanan bütün olayların; ayrışmanın, birleşmenin, türlenmenin ve düşünmenin başlıca kaynağı ilk akıl’dır. Bu nitelikleri nedeniyle ilk akıl, “diriliği” olan, etkili, üstün nitelikli, yaşatıcı geliştirici bir “erk”tir, ya da “erk” biçiminde “görünüşe çıkan” harekettir. Demek ki “ilk akıl” soyut değil somuttur, yani maddeseldir. Ancak onun maddesi, bizim duyu organlarımızla algılama sınırlarımızın üstünde olduğu için sonuçları dışında kendisini algılayamayız. İlk aklın somutluğu, özellikle vahdeti mevcut anlayışında açıkça gözlenir: Çünkü, vahdeti mevcut’ta ilk akıl, kutsal gerekçesini, kendisine verilen bilgilerin ya da kendisinde varolan “gizil” güçlerin görünüşe çıkmasında, yani “nesnelleşmesi”nde bulur. Tanrısal akıl gibi gözüken “ilk akıl” nesnelleşince insan aklına, daha doğrusu soyut insanın “toplumsal aklına” dönüşüverir.

Anlaşılacağı gibi Aleviliğin ruh tasarımında “maddeci” bir yan vardır: Maddesel, yani somut olduğu için ruh ya da ruhsal varlıklar da tıpkı gördüğümüz ve duyu organlarıyla algıladığımız nesneler gibidir. Bizim görmüyor ya da duyu organlarıyla algılayamıyor olmamız, ruhun maddeselliğini ortadan kaldırmaz. Ürettiği sonuçlarla biz onu somut olarak algılarız. Demek ki ruh da herhangi bir nesne gibi atomlardan kuruludur: Atomlardan kurulu bir “bütün”dür demek daha doğru. “Dirilik” denilen şey ruhu oluşturan atomların birleşmesinden oluşur; “ölüm” ise bu atomların dağılması ayrışması anlamına gelir. Bu nedenle “dirilik” bir birleşme, “ölüm” ise bir “çözülme”dir.

Anadolu Aleviliğinin ruh tasarımı, “varlık”tan esin alan ancak akıl yürütme yoluyla “kurgulanan” düşsel tasarımın “tasavvufi maya” olarak kullanıldığı bir “maddeci” tasarımdır. Bu tasarımda “birey”, “toplum” ve “doğa” gibi somut kimlikler, doğasal ve toplumsal nesnel gelişim sürecinin bir parçası olarak açıklanır. “Ben”,”Tanrı”, “Hak” gibi soyut kimlikler, görünmeyen ancak görünen nesneleri kuran atomlardan kurulu “nesnelerin” nesnelleşmesiyle/doğalaşmasıyla açıklanır.

Demek ki doğa bilimlerinin “bilgi üretim süreci” ile bir “felsefi din”, bir “bilgelik öğretisi” olan Aleviliğin “bilgi üretimi” arasında “tasavvufi” kutsanmışlığına karşın, onu bilimsel bir kuram durumuna yükselten bir “koşutluk” bulunmaktadır.

Bu koşutluk gereği Aleviler-Bektaşiler metafiziğin tersine:

l.- Doğayı; nesne ve olayların rastlantısal bir yığını olarak değil, birbirine organik olarak bağlı ve bağımlı nesne ve olayların bir bütünü olarak görür.

2.- Doğanın; hareketsizlik ve değişmezlik içinde değil, her an değişip yenileşen ve gelişen bir süreç içinde olduğunu ileri sürer.

3.- Gelişme sürecinin; basit bir büyüme süreci olmadığını, niceliksel değişmelerden niteliksel değişmelere sıçramalarla geçen bir süreç olduğunu savunur.

4.- Gelişmenin; alttan üste doğru sarmal bir gelişim izleyerek gerçekleştiğini, nesne ve olayların içindeki çelişmelerden doğduğunu savlar.

Diğer yandan idealizmin tersine:

 l.- Maddenin bilinçten önceliğini ve bağımsızlığını, hareket eden olayların hareket eden maddenin farklı biçimleri olduğunu, olayların ve nesnelerin bağlılıklarıyla bağımlılıklarının maddenin gelişme yasası gereği olduğunu, evrensel gelişmenin bu yasaya göre oluştuğunu ileri sürer.

2.- Evrenin ve yasalarının bilinebileceğini, bilgi sürecinin evrensel yaşamla birlikte pratikle doğrulanarak sonsuza değin gelişeceğini belirtir.

                                                                                                                Esat KORKMAZ

Mevlana Celaleddin Rumi’nin gizemciliği…

Varlık birliği (Vahdet-i vücut) anlayışından doğan Mevlevilik, Sünni tarikatların en yaygınlarından biridir. Önce Mevlana Celaleddin’in büyük ozan ve bilgin kişiliği çevresinde dost toplantıları biçiminde gelişmiş, Mevlana’nın ölümünden sonra oğlu Sultan Velet tarafından bir tarikat olarak düzenlenmiştir. Gizemcilik alanına getirdiği yenilik, insan’ı değerlendirmesidir. Mevlana’ya göre tanrı ses ve söz olarak insan’da belirmiştir. Evrendeki bütün varlıklar tanrının çeşitli görünümleridir ama insan bunların en üstünüdür. Tanrı, niteliklerinden en önemlilerini ve büyük çoğunluğunu insana vermiştir. İnsan, kendisinde saklı olan bu tanrısal gize aşk (tanrıya duyulan derin sevgi) ‘la erişir ve bilgi (İrfan) sahibi olur. Evrensel devim, dönme (Sema)’yle gerçekleşir. Devindirici güç aşk’tır.

Mevleviliğin başlıca ilkesi, insanı sevmenin tanrıyı sevmek demek olduğunu saptamış bulunmasıdır. Tanrılık düşüncede insanı böylesine yüceltmek, mevleviliğin İslam gizemciliğine getirdiği büyük bir aşamadır.

Sünni bir tarikattır, eşdeyişiyle tanrının ve peygamberinin açık sözlerine uyar ve bunlardan gizlenmiş sayılan anlamlar çıkarmak için yorum yapmaz. Bununla beraber tasavvuf tarikatlarının ortak felsefesi olan varlık birliği inancına sıkıca bağlıdır. Bu inanca göre tanrı yaratan değil beliren (tezahür eden)’dir. Sünnilikle bağdaşmayan bu anlayış, mevleviliğin ve mevlevilerin en büyük çelişkisidir. Bu anlayışın daha birçok ayrıntıları da sünnilikle bağdaşmaz. Örneğin bu anlayışa göre tanrı, her türlü evrensel varlıkta tezahür ettiğinden bir müslümanla bir ateşe tapanın arasında hiçbir fark yoktur. Mevlana bir şiirinde şöyle der: “Bizim yolumuz, şu güzelim dünyada yaşamak yoludur”. Nitekim sünni  müslümanlıkta haram sayılan resimli, müzikli, rakslı tapınmalarla bu yolu kendi yaşamı süresince de izlemiştir. Bir başka şiirinde de şöyle der: “Körün ayağına bir engel takıldı, yaygıyı yayan iyi yaymamış dedi. Yaygıyı yayan da , a kör dedi, kimseye suç yükleme, sen tutacağın yolu görmüyorsun”. Şii-batıni varlık birliği anlayışına da şu öykü bir örnektir: Mevlana’nın öğrencileri arasında Süryanos adında bir de Rum delikanlısı varmış. Açık sözlü bir gençmiş. Ulu orta konuşmalarından ötürü yakalayıp Kadı’nın önüne götürmüşler. Kadı: “sen Mevlana’ya tanrı diyormuşsun, doğru mu?” diye sormuş. Süryanos hep o açık sözlülükle “yalan” demiş, “ben Mevlana’ya tanrı demedim, tanrıyı yaratandır dedim. Tanrı ben’im, ama bunu yıllardır bilmiyordum, bana tanrı olduğumu Mevlana öğretti”. Süryanos’u iyice sapıtmış sanarak salıvermişler. O da gelip olup biteni Mevlana’ya anlatmış. Mevlana onu dinledikten sonra “Kadı’ya deseydin ki” demiş “yazıklar olsun sana, eğer sen de tanrı olamadıysan”. Bu öykü mevleviliğin Hallaç Mansur’vari  enelhak (Tanrı ben’im)’çılığını gereği gibi belirtmektedir.

Mevlana’ya göre bilgi, insanı, öbür varlıklardan üstün kılar. Evrenin bütün varlıkları arasında bilgiye erişmiş olan tek varlık insan’dır. Bunun için insan zübde-i alem (Evrenin özü)’dir, kelamullah (tanrının sözü)’tır. Her ne kadar evrendeki bütün varlıklar  aynı ve tekvarlığın (tanrının) belirtisiyseler de insan, bilgisiyle, hepsinin üstündedir. Yeni Platoncu ve Plotinus’çu kavramlarla ussal ve insansal bir din anlayışı geliştiren Mevlana, gene sünnilikle çelişkiye düşen bir anlayışla, aşk ve müzikli-rasklı tapımla tanrıyla birleşileceğine inanmaktadır. Tüm ve tekvarlık olan tanrıdan gelen insan böylelikle tanrıya dönmektedir. Batıni inançlarına göre evren, göklerin ve yıldızların dönme’leriyle oluşmuştur. Mevlevilikte de tanrıyla birleşme ve tanrılık sırra erişme, dönme temeline dayanan ve sema adı verilen müzikli ve şiirli rakslarla gerçekleştirilir. Olduğu yerde dönerek yapılan bu raks, insanı büyük bir baş dönmesiyle kendinden geçirir (vecde ve istiğraka garkeder). İnsan bu baş dönmesiyle tanrılaşır. Mevlana’nın ünlü sözüyle “insanı sevmek, tanrıyı sevmektir”, çünkü ve açıkça insan da tanrıdır.

Mevlevilerin giyim kuşamları, müzikleri, raksları, deyimleri çok ayrıntılı ve kuralsaldır. Birçok şii-batıni tarikatlardan her bakımdan, daha aşırı olduğu halde şeriatçıların hücumuna uğramaması iki nedene dayanır. Bu nedenlerden biri büyük çoğunluğun bilgisizliği ve mevleviliğin özünü kavrayamaması; şatafatlı tören, giysi, müzik ve rakslara hayran kalıp bunlarla oyalanmasıdır. İkinci ve başlıca neden de devlet büyüklerinin mevleviliğe bağlanarak onu her türlü yobazca suçlamalardan korumuş olmalarıdır.Mevleviliğin bir özelliği de Çelebi adı verilen ve Mevlana soyundan gelen şeyhlerle yönetilmesidir. Osmanlı padişahları gibi babadan oğla geçen bu soy zinciri, başkaca hiçbir tarikatta yoktur. Mevlevilikte Kalenderlikten, Melamilikten, Fütüvvetçilerden ve daha sonra Bektaşilikten alınma pek çok öğeler vardır.

                                                                                                    Orhan HANÇERLİOĞLU

Mysticism of Mevlana Cellaleddin Rumi...

            Originated from the  belief of ontological unity (Vahdet-i-Vucud), Mevlevi current is one of the most widely known among Sunni sects. It started around the enlighthened and sophisticated  personality  of Mevlana Celalleddin and his close gatherings and after his death it was organised as a sect by his son Sultan Velet. This current’s innovation  was  its retreatment of human beings. According to Mevlana, God is personified in humankind as  spiritual and material form. Every organism in the universe is different apperances of God but the humankind is the most distinct one among those organism. God’s most significant qualities were granted to human beings. Humans can only reach this  inherent Godly mysticism through a deep love towards God  and that makes them enlighthened. Universal evolution is realized through circling (Sema) and the leading force of the evolution  is  the love towards God.

            The basic principle of Mevlevi current is that  it understands that loving human beings means loving God. To elevate the  importance of human kind to such higher levels in Godly thought  is the most important development  that Mevlevis brought into the Islamic mysticism.     

            Sunni as a sect  literally obeys the words of God and the prophet  and does not quest  to look for  concealed meanings  in those holly words. Nevertheless Mevlevi current is firmly  loyal to the belief in ontological unity which is the common philosophy of all tasavvuf sects. According to this belief, God is not the creator but it is a spritual personification in universe. This belief contradicts with the basis of Sunnism and it is the principal contradiction of Mevlevis. There are other  forms that this belief  deviates from the Sunni understanding. For example, under Mevlevi principles there is no difference between a  Muslim and a person who believes in fire as they all are the apperances of same God. In one of his words Mevlana said that “their way is to fully live in this beloved world”. Moreover, most of his praying rituels, that involved dancing, music and  pictures which displayed his way of life,  are counted as heresy  by Sunni believers.  Another example for, Shite-batini understanding of ontological unity was this story: One of the Greek students of Mevlana, Suryanos was brought before a religious judge because of his eye raising talks and they asked him “Was it true that he called Mevlana God”. He replied “ no it is a lie, I called Mevlana not God but the creator of the God. He continued that “ I did not know that I, myself, am  the God, but Mevlana taught  me that I am the creator”.  Judge released him as insane person, when he went to Mevlana and told  him the story, Mevlana  said that “ he should have told the judge shame on him since he could not be a God himself “. This is an anectode that fully symbolizes the deep crying of Hallacı Mansur tradition , that is ( God is me)  among Mevlevis.    

            According to Mevlana knowledge makes human beings superior to other forms of living. In universe humankind is the only  being that  can reach to the knowledge. Because of this human is the (zubde-i alem) essence of  the universe, and (kelamullah) personification of God. Even though all organisms in the universe are  the apperances of the same and the only being (God), humans are superior to all of them  because of the knowledge. With these neo-Plato and Platinus concepts Mevlana  developed a rationalist and humanistic  religon  and again as opposed to Sunni beliefs, he thought that humans can unify with God through his uncoventional musical and dancing  rituals.  Through these human can  unify with the God from  whose being it derived. According to Batinis, universe has been formed by revolving stars and skies. At the same time in Mevlevi system uniting with God and reaching to its mysticism can be only realized through  dancing ritual which depends basically on revolving, also called Sema  by Mevlevis. This dancing and revolving around oneself  ritual  makes a person  unconscious  because of its enlightening experience. This experience makes a human  God. As Mevlana said “ loving humankind means loving God”, since it is open to him that human is a God. . 

The  dressing styles, musics, dances and proverbs of Mevlevis are too detailed and rigidly ordered. Even though, Mevlevis are more radical than most of other Shiite-Batini sects in discourse and practice, because of the following two reasons it was protected from more destructive attacks of Seria believers. First, majority of the population could not comprehend the essence of Mevlevi system; they got lost in the eye-catching musical and dancing rituals of Mevlevis. Second, statesman  and influental people, because of their  understanding and loyalty to Mevlevis, protected the sect from  destructive attacks of bigotry.

Another aspect of the Mevlevi system is that it has been governed by sheiks that called Celebi whose ancestors came from Mevlana Cellaleddin’s  blood. As Ottoman dynasty the governance of the sect passed within the dynasty of Sheikhs. This  is totaly different from other sects. Also in Mevlevi system there are values that were imported from Kalenderis,Melamis ,Futtuvetcis and later on  from Bektashis.

                                                                                                        Translated by Özgür ÜŞENMEZ & Levent DUMAN

This Earth is precious

Teach  your  children  what  we  taught our children: The earth is our
Mother.  The  earth  doesn't belong to man, man belongs to the earth.
Every  part  of  this  earth  is  sacred  because everything is connected
like the blood which unites one body. Trees, air, wather, animals, grass,
earth, are  like  many  fine  strands  that  weave  the  web of life; men
are  merely  a strand of it. Respect your Mother because whatever befalls
the  Earth  soon  befalls  the  sons  of  the  Earth.

Bu Dünya değerlidir

Çocuklarınıza  bizim  çocuklarımıza  öğrettiğimizi  öğretin:  Dünya  bizim
Anamızdır.   Dünya   insana   değil,   insan   dünyaya   aittir.
Bu dünyanın her yeri  kutsaldır çünkü herşey kan bağının vücudu bağladığı
gibi   birbirine    bağlıdır.   Ağaçlar,   hava,   su,   hayvanlar,   otlar,
toprak   hayatın   ağlarını   bağlayan   değişik   güzelliklerdir;   insan
bunların   arasında   bir   dokudur.   Dünyaya   saygı   gösterin   çünkü
dünyanın  başına  gelecek  herşey  elbet birgün çocuklarını da bulacaktır.

Çeviri  Özgür ÜŞENMEZ  

Where Will Our Children Live...

A lonesome warrior stands in fear of what the future brings,
he will never hear the beating drums or the songs his brothers sing.

Our many nations once stood tall and ranged from shore to shore
but most are gone and few remain and the buffalo roam no more.

We shared our food and our land and gave with open hearts,
We wanted peace and love and hope, but all were torn apart.

All this was taken because we did not know what the white man had in store,
They killed our people and raped our lands and the buffalo roam no more.

But those of us who still remain hold our heads up high, and the spirits of
the elders flow through us as if they never died.

Our dreams will live on forever and our nations will be reborn, our bone and
beads and feathers all will be proudly worn.

If you listen close you will hear the drums and songs upon the winds, and in
the distance you will see....the buffalo roam again.

Submitted by Tommy Flamewalker Manasco